„3. PRAWO PRYWATNE
a. Prawo rzeczowe. „Skoro tylko przemysł i handel — najpierw we Włoszech, później w innych krajach — dalej rozwinęły własność prywatną, zaczęto zaraz znów stosować i podniesiono do godności autorytetu dobrze rozbudowane prawo prywatne rzymskie". Prawo rzymskie bowiem „zawierało już w stanie gotowym wszystko to, do czego mieszczaństwo późniejszego średniowiecza jeszcze tylko nieświadomie dążyło" (K. Marks — F. Engels).
Nowe stosunki gospodarcze spowodowane wspomnianym rozwojem przemysłu i handlu przyczyniły się do recepcji prawa rzymskiego przede wszystkim w dwóch dziedzinach w prawie rzeczowym i zobowiązań.
Teoria i praktyka starały się przystosować przepisy prawa rzymskiego, które powstało w innej formacji gospodarczej, do potrzeb kształtującej się gospodarki wczesnokapitalistycznej. Nie była to recepcja czysto mechaniczna. Utrzymały się nadal niektóre korzystne dla klasy mieszczańskiej instytucje, które rozwinęły się w epoce feudalnej. Utrzymała się nadal rozwinięta w prawie feudalnym różnica w traktowaniu pod względem prawnym własności rzeczy ruchomych i nieruchomych. Nie wykształcone jeszcze w pełni stosunki kapitalistyczne sprzyjały utrzymaniu się tej różnicy. Stosunkom gospodarczym miejskim sprzyjało zwłaszcza przyjęcie rzymskiej koncepcji prawa własności jako uprawnienia dowolnego rozporządzania istotą i pożytkami rzeczy z wyłączeniem drugich osób; koncepcję tę propagował najwybitniejszy z komentatorów Bartolus i jego szkoła w XIV w. W oparciu o prawo rzymskie rozpoczęło się podważanie feudalnej koncepcji ziemskiej własności podzielonej. Teoria, a za nią praktyka zaczęły traktować właściciela użytkowego na równi (loco domini) z właścicielem zwierzchnim, przyznając mu nie mniejszą niż temu ochronę prawną.“(16)